وکیل دعاوی ( تخصصی حقوق )

وکیل دعاوی ( تخصصی حقوق )

تحلیل حقوقی و تطبیقی قراردادهای حق‌ تالیف

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسندگان
1 کارشناسی حقوق، دانشگاه پیام نور، واحد تهران جنوب، تهران، ایران
2 کارشناس ارشد حقوق خصوصی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، دانشکده حقوق و سیاسی، تهران، ایران
10.22034/vd.2026.2096079.1020
چکیده
قراردادهای حق‌ تألیف از مهم‌ترین ابزارهای حقوقی در حوزه مالکیت فکری به شمار می‌روند که نقش تعیین‌کننده‌ای در تنظیم روابط میان پدیدآورندگان و بهره‌برداران آثار ادبی، هنری و علمی دارند. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی و تطبیقی به بررسی چارچوب حقوقی قراردادهای حق‌ تألیف در ایران و نظام‌های حقوقی منتخب، به‌ویژه فرانسه و ایالات متحده آمریکا، پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که قراردادهای حق‌ تألیف دارای ماهیتی دوگانه هستند؛ حقوق مادی آن‌ها قابل انتقال و اقتصادی، و حقوق معنوی آن‌ها شخصیتی و غیرقابل انتقال است. در حقوق ایران، قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان مصوب ۱۳۴۸ مبنای حمایت قانونی از حقوق مادی و معنوی پدیدآورندگان است، اما این قانون با تحولات فناوری دیجیتال و اقتصاد فرامرزی آثار فکری همگام نشده و خلأهای قانونی در قراردادهای دیجیتال و بهره‌برداری آنلاین وجود دارد. از منظر تطبیقی، نظام حقوقی فرانسه به حفاظت گسترده از حقوق معنوی مؤلف تأکید دارد و تفسیر مضیق انتقال حقوق را اصل می‌داند، در حالی که نظام کامن‌لا، به‌ویژه در ایالات متحده آمریکا، انعطاف بیشتری در انتقال حقوق مادی و بهره‌برداری اقتصادی از آثار دارد. عدم عضویت کامل ایران در معاهدات بین‌المللی مانند Berne Convention و نبود مقررات جامع دیجیتال، محدودیت‌های بین‌المللی و اجرایی برای پدیدآورندگان ایجاد کرده است. پژوهش حاضر نشان می‌دهد که اصلاح قوانین مالکیت فکری، تدوین مقررات جامع درباره حقوق دیجیتال، تقویت ضمانت اجراها و ارتقای آگاهی حقوقی پدیدآورندگان برای تضمین حمایت مؤثر از قراردادهای حق‌ تألیف ضروری است.
کلیدواژه‌ها

باقری نیا، ح،  انصاری پور، م. ع. (1397). سوء استفاده از حق تألیف در حقوق آمریکا و ایران. پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب،(۱۸)، 3-26.
جعفری تبار، حسن «ملک معنی در کنار گفتاری در فلسفه مالکیت فکری» فصلنامه حقوق، مجله‌‌ی دانشکده‌‌ی حقوق و علوم سیاسی، سال 37، شماره‌‌ی 2، تابستان 1386،41ـ82.
حسینی سیستانی، سیدعلی، قاعدة لا ضرر و لا ضرار، قم: مکتب السید السیستانی، 1414 ق.
حسینی یکتا، س. س., بهرامی خوشکار، م., صیادی، ص. (1400). تحلیل انتقال حق تألیف در قالب عقد بیع در فقه امامیه و اهل‌سنت و حقوق ایران و مصر. مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی،(۵۵)، 91-106.
حسینی، س. ع., زروندی رحمانی، ح. (1394). تحلیلی بر دیدگاه شهید صدر درباره قاعده لاضرر و حق تألیف. مطالعات فقه امامیه، (۴)، 32-45.
خاکپور، م. (1384). قرارداد نشر و شرایط تنظیم آن در حقوق ایران و انگلستان. حقوقی دادگستری،ـ۵۰-۵۱)، 209-236.
دشتی، م. (1376). حقوق کتاب و کتابت. کتاب ماه دین، (۴-۵)، 8-9.
رحیمی، مرتضی و سلطانی، عباسعلی . «مبانی فقهی حقوق مالکیت معنوی در فقه شیعه» مجله‌‌ی مطالعات اسلامی، شماره‌‌ی 73، پاییز 1385،133ـ172.
رحیمی، مرتضی، بررسی مبانی فقهی و حقوقی مبانی مالکیت معنوی، رساله دکتری، دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد با راهنمایی عباسعلی سلطانی، سال 1384.
شفایی، ا. (1382). حق التألیف از دیدگاه تطبیقی. فقه، سال 10(3)، 25-109.
صادقی‌‌نشاط، امیر، حقوق پدیدآورندگان نرم‌افزارهای کامپیوتری، اول، تهران: نشر میزان، 1389.
فدوی، ا., لعل علیزاده، م. (1403). مالکیت آفریده‌های هوش مصنوعی؛ مروری بر چالش نوین حقوق مالکیت فکری در عصر فناوری. پژوهش‌نامه حقوق اسلامی، (۶۶)، 949-976.
فن تراچکه، [مترجم: شهاب، ع.]. (1371). حکایت دراز نویسندگان و ناشران. کلک، (۳۵-۳۶)، 157-162.
قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی مصوب 1352.
قانون حمایت از حقوق پدیدآورندگان نرم‌افزارهای رایانه‌ای 1379.
قانون حمایت از حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان مصوب 1348.
قبولی درافشان، سید محمد هادی، مفهوم بیع و تمایز آن از سایر قراردادها در حقوق ایران با بررسی تطبیقی در حقوق انگلیس، اول، تهران: انتشارات شلاک، 1386.
کلمبه، کلود، اصول بنیادین حقوق مؤلف و حقوق مجاور در جهان، علی‌‌رضا محمدزاده وادقانی، تهران: نشر میزان، 1385.
گرجی، ا. ق. (1389). حقوق فکری از جمله: حق تألیف، حقوق ادبی، هنری و غیره. مطالعات حقوق تطبیقی، سال 1(2)، 157-164.
محمدی، پ. (1390). مفهوم و آثار حق تألیف. مطالعات حقوق تطبیقی، دوره 2(1)، 167-184.
محمدی، پژمان، ماهیت و اثر قراردادهای بهره‌برداری از حقوق مؤلف، فصلنامه‌‌ی مدرس علوم انسانی، دوره‌‌ی 12، شماره‌‌ی 3،1387، 145-۱۹۱.
موسوی، س. ر. (1383). حق تألیف در حقوق اسلامی. مطالعات اسلامی،(۶۴) 123-166.
موسوی، سید رضا،1383،حق تالیف در حقوق اسلامی،https://civilica.com/doc/1756898
نقیبی، س. ا. ق. (1381). مطالعه‌ی تطبیقی مسؤولیت‌های ناشی از تجاوز به جنبه‌ی معنوی حقوق مالکیت‌های ادبی و هنری. رهنمون، (۱)، 113-136.
هراتیان نژادی، ع. (1389). مختصری پیرامون وضعیت حقوقی کپی رایت در حقوق ایران. کانون وکلا،(۲۱۰)، 125-132.