وکیل دعاوی ( تخصصی حقوق )

وکیل دعاوی ( تخصصی حقوق )

جرم‌انگاری در قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مصوب 1400؛ مطالعه‌ای در باب ضرورت، کارآمدی و چالش‌های سیاست جنایی جمعیتی

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسنده
دکترای جزا و کیفری ، واحد بیرجند، دانشگاه آزاد اسلامی، بیرجند، ایران
10.22034/vd.2026.2092809.1017
چکیده
قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مصوب 1400، یکی از مهم‌ترین قوانین سیاست‌گذاری جمعیتی در دهه‌های اخیر به شمار می‌رود که با هدف افزایش نرخ باروری، حمایت از نهاد خانواده، تسهیل فرزندآوری و رفع موانع جمعیتی تصویب شده است. با وجود ماهیت حمایتی این قانون، قانون‌گذار در بخش‌های مختلف آن از سازوکارهای کیفری و جرم‌انگاری استفاده کرده است؛ از جمله تعیین مجازات برای خودداری از ارائه خدمات درمانی مرتبط با فرزندآوری، امتناع از صدور مجوزها یا ارائه خدمات اداری، تخلف از دستورالعمل‌های بهداشتی مرتبط، و ایجاد محدودیت‌ها یا موانع برخلاف سیاست‌های جمعیتی. این امر پرسشی بنیادین را مطرح می‌کند که تا چه اندازه بهره‌گیری از ابزار کیفری در تحقق اهداف جمعیتی ضروری، متناسب و کارآمد است. هدف پژوهش حاضر، تحلیل علمی جرم‌انگاری‌های پیش‌بینی‌شده در قانون مذکور در چارچوب سیاست جنایی ایران است؛ به‌گونه‌ای که ضمن بررسی ضرورت‌های تقنینی، کارآمدی و پیامدهای عملی آنها، چالش‌های ناشی از توسعه قلمرو کیفری در حوزه حساس خانواده و باروری نیز ارزیابی شود.
کلیدواژه‌ها

آبروش، هیروا. (۰۹۳۱). «سقط جنین در بارداری ناشی از جرایم جنسی در پرتو قانون سقط درمانی»، مجله حقوق پزشکی، شماره ۱۷.
اجری ایسک‌، عاطفه. (۷۹۳۱). چالش‌های دلالت‌ قاعده لاحرج و تشخیص‌ مصادیق‌ آن در سقط‌ درمانی، نشریه‌ پزشکی‌ قانونی‌، دوره 25، شماره .
تقی‌پور، علیرضا و فاطمه‌ متقی‌. (۳۹۳۱). بررسی‌ فقهی‌ و حقوقی‌ ماده واحده سقط‌ درمانی‌. مجله‌ پژوهش‌ علوم انسانی‌، دوره 6، شماره 20.
حکمت‌، فریبا،  قیوم زاده،محمود و عباسعلی‌ حیدری. (۰۰۴۱). بررسی‌ حکم‌ سقط‌ جنین‌ درمورد تجاوز به‌ عنف‌ بر اساس قاعده نفی‌ حرج، دوفصلنامه‌ مطالعات اسلامی‌ زنان و خانواده، دوره 8، شماره 15.
درویش، سینا. (۱۰۴۱). بررسی اقدامات پیشگیرانه مراجع قضایی در مورد پرونده های ارتکاب سقط جنین در ایران، پایان نامه دوره کارشناسی ارشد در رشته حقوق گرایش جزا و جرم شناسی، دانشگاه علامه محدث نوری.
روستایی، مهرانگیز، محمدباقر مقدسی. (۲۰۴۱). «ارزیابی سیاستهای جمعیتی در سنجه اصول جرمانگاری؛ با تأکید بر قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت»، پژوهشنامه حقوق جزا و جرمشناسی، دوره 10.
طاهربخت، الهه. (۱۰۴۱). سقط درمانی جنین در قوانین موضوعه ایران با رو یکردی به قانون حما یت از خانواده و جوانی جمعیت، پایان نامه کارشناسی ارشد رشته حقوق خانواده، دانشگاه امام صادق، پردیشس خواهران.عباسی کلیمانی، عاطفه. (۷۹۳۱). سقط جنین ناشی از تجاوز به عنف، دوفصلنامه علمی- ترویجی فقه و حقوق خانواده ندای صادق، سال 23، شماره 68.
عباسی‌، محمود و دیگران. (۴۹۳۱). شرایط‌ تحقق‌ سـقط‌ درمـانی‌ در پرتـو مطالعـه‌ تطبیقـی‌، مجلـه‌ پزشکی‌ قانونی‌ ایران، دوره بیست‌ویکم‌، شماره ٢، تابستان.
عباسی، محمود، احمدی، احمد و حسن فکور. (۱۹۳۱). حسن، مبانی سقط درمانی و بررسی آن از منظر حقوق جزای پزشکی، فصلنامه ی حقوق پزشکی، سال 6، شماره 20.
فاضل‌ موحدی لنکرانی‌، محمد. (۴۸۳۱). جامع‌ المسائل، قم، امیر العلم‌.
فلاح نژاد، فاطمه‌، آقا مجیدی، تریفه‌ و فاطمه‌ عزیز زاده. (۶۹۳۱). سقط‌ جنین‌ از نگاه فقه‌ (شیعه‌) و حقوق کیفری ایران در مقایسه‌ با حقوق کیفری ژاپن‌، پژوهش‌ نامه‌ زنان، دوره 8، شماره 20.
فولادی، محمد. (۸۹۳۱). تحلیلی بر تغییر و تحولات جمعیتی در ایران؛ با تأکید بر فرصت طلایی پنجره جمعیتی، فصلنامه معرفت فرهنگی اجتماعی، سال دهم، شماره 3 (پیاپی 39).
مقدسی‌، محمدباقر و مهرانگیز روستائی‌. (۰۰۴۱) افزایش‌ جمعیت‌ از رهگذر مداخلات کیفری؛ نگاهی‌ به‌ فرایند تصویب‌ و چالش‌های اجرای قانون حمایت‌ از خانواده و جوانی‌ جمعیت‌، آموزه های حقوق کیفری، دروه 18، شماره 22.
مجیدی، سیدمحمود. (۶۹۳۱). راهکارهای تأمین جرم‌انگاری توسعه‌گرا در حقوق کیفری، دوفصلنامه پژوهشنامه حقوق کیفری، سال هشتم، شماره 1 (پیاپی 15).
ناظری، گلناز و مریم‌ ارباب. (۶۹۳۱).نگرشی‌ بر حقوق شهروندی در زمینه‌ سقط‌ درمانی‌ ناشی‌ از خطای پزشکی‌، فصلنامه‌ حقوق ملل،‌ سال هفتم‌، دوره 25.
نیکزاد، عباس و سید غلامعلی‌ جورسرایی‌. (۳۹۳۱). بررسی‌ سـقط‌ جنـین‌ از دیـدگاه فقهـی‌، نشـریه‌ سلامت‌، دانشگاه علوم پزشکی‌ بابل‌، دوره اول، شماره اول، بهار.
هاشمی مقدم، فاطمه. (۱۰۴۱). بررسی موارد مجاز و ممنوع سقطجنین در حقوق ایران، آلمان، کانادا و انگلیس، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه گیلان.