پیشرفت شتابان فناوریهای هوش مصنوعی و افزایش روزافزون حضور کودکان در فضای مجازی، ضرورت بهرهمندی از این فناوری برای حفاظت از حریم خصوصی آنان را به یک مسئله حیاتی تبدیل کرده است. هوش مصنوعی با قابلیتهای منحصربهفرد خود در تحلیل دادههای حجیم، تشخیص الگوها و ارائه راهحلهای هوشمندانه، میتواند نقش مؤثری در شناسایی و مقابله با تهدیدات حریم خصوصی کودکان ایفا کند. با این حال، کاربرد این فناوری در حوزه حساس حریم خصوصی کودکان، با چالشهای حقوقی و اخلاقی متعددی مواجه است که از جمله میتوان به جمعآوری و پردازش گسترده دادههای شخصی، پروفایلسازی و تبلیغات هدفمند، نشت و سوءاستفاده از اطلاعات، عدم شفافیت الگوریتمها، دشواری پاسخگویی حقوقی، خلأهای قانونی در نظام حقوقی ایران، مشکل صلاحیت قضائی فرامرزی و نبود مقررات صریح برای هوش مصنوعی اشاره کرد. این مقاله با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانهای و اسنادی، ضمن تبیین مفاهیم بنیادین، به شناسایی و تحلیل جامع این چالشها در پرتو قوانین داخلی ایران و اسناد بینالمللی پرداخته است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که علیرغم وجود برخی قوانین پراکنده، خلأهای قانونی عمیقی در نظام حقوقی ایران وجود دارد و هماهنگی لازم با استانداردهای بینالمللی صورت نگرفته است. مقاله در پایان، راهکارهایی نظیر تصویب قانون جامع حفاظت از دادههای کودکان، افزایش شفافیت الگوریتمها، تقویت همکاریهای بینالمللی، ایجاد نهادهای نظارتی مستقل و توانمندسازی والدین و کودکان ارائه میدهد.
انصاری، باقر. (زمستان ۱۳۸۳). حریم خصوصی و حمایت از آن در حقوق اسلام، تطبیقی و ایران. دانشکده حقوق و علوم سیاسی (دانشگاه تهران)، شماره ۶۶. پورمسجدیان، فاطمه، و ابراهیمی، سید نصرالله. (۱۴۱۱). واکاوی حقوقی حمایت از حریم خصوصی کودک در فضای مجازی با نگاهی به قوانین ایران و معاهدات بینالمللی. مطالعات حقوقی فضای مجازی، شماره ۴. خلیلی، مهسا، و سیدهاشمی، زهراسادات. (زمستان ۱۴۱۳). امکانسنجی مسئولیت کیفری هوش مصنوعی با تأکید بر شخصیت مستقل حقوقی. عدلیه، شماره ۱۱. خواجه، احمد، و انبارکی، لیلا. (بهار ۱۳۹۲). ضرورت سواد رسانهای در فضای مجازی و تأثیر آن بر حفظ حریم خصوصی. امنیت انتظامی دریایی، شماره ۱۲. خوان، یاشار. (۱۴۱۳). تأثیر هوش مصنوعی بر حریم خصوصی اشخاص حقیقی و حقوقی از منظر نظام حقوقی ایران (پیشنهاده کارشناسی ارشد). دانشگاه پیام نور استان تهران، مرکز تهران جنوب. ستوده، زهرا. (۱۴۱۱). رویکرد حقوق بینالملل به قاعدهمندسازی در حوزه هوش مصنوعی با تأکید بر حفظ حریم خصوصی کاربران شبکههای اجتماعی (پیشنهاده کارشناسی ارشد). دانشگاه شیراز، دانشکده حقوق و علوم سیاسی. سیدسعادتی، فهیمه. (پاییز ۱۳۹۲). صیانت از حریم خصوصی در فضای مجازی بر اساس هنجارهای اسلامی. راهبرد فرهنگ، شماره ۶. طباطباییپور، فاطمهالسادات. (۱۴۱۱). حفاظت از حق بر حریم خصوصی در کاربرد سیستمهای هوش مصنوعی (پیشنهاده کارشناسی ارشد). دانشگاه شهید بهشتی، دانشکده حقوق. طلائی زواره، سید محمد صالح. (۱۴۱۳). حریم خصوصی در عصر هوش مصنوعی. مطالعات حقوقی فضای مجازی، شماره ۸. ظفریان، طیبه، اسلامی، رحیم، و صادقی، مرتضی. (۱۴۱۴). حفظ حریم خصوصی در تکنولوژیهای مبتنی بر هوش مصنوعی. مطالعات حقوقی فضای مجازی، شماره ۱۳. عبدیپور، ابراهیم. (بهار ۱۳۹۴). رویکرد نظامهای حقوقی نسبت به نقض حریم خصوصی اطلاعاتی در شبکههای اجتماعی مجازی. پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، شماره ۳. علیاحمدی جشفقانی، حسین، و شوقنیان، آرش. (زمستان ۱۳۹۲). رعایت حریم خصوصی در فضای مجازی: مورد مطالعه حقوق ایران. مدیریت فردا، شماره ۵۲. علیمرادی، مصطفی. (پاییز ۱۴۱۱). نظارت بر فضای مجازی و حریم خصوصی کاربران. رهآورد نور، شماره ۸۱. فرامرزیانی، پروانه، سلطانیفر، محمد، و مظفری، افسانه. (تابستان ۱۴۱۱). طراحی الگوی راهکارهای حمایت از حریم خصوصی کودکان در فضای مجازی. پژوهشهای ارتباطی، شماره ۱۱۶. فرشته بنافی. (۱۴۱۲). حفاظت از حق حریم خصوصی اطلاعاتی در مقابل تهدیدات ناشی از هوش مصنوعی نظامی. پژوهش حقوق خصوصی، شماره ۴۵. قربانیفر، مریم، و محسنپور، سمیرا. (۱۴۱۲). حریم خصوصی کودکان در فضای مجازی. مطالعات حقوقی فضای مجازی، شماره ۶. قوامیپور سرشکه، محدثه، و محمودی، امیررضا. (۱۴۱۴). درآمدی بر چهارچوبهای حقوقی مسئولیت کیفری برای سیستمهای هوش مصنوعی. حقوق فناوریهای نوین، شماره ۱۱. گرامی، رضا، و جاویدپور، مریم. (بهار ۱۴۱۴). بررسی چالشهای حقوقی هوش مصنوعی در نظام حقوقی ایران. مطالعات حقوق، شماره ۴۵. محمدی، علی. (۱۴۱۳). بررسی حریم خصوصی خانواده و چالشهای نقض آن در فضای مجازی از منظر حقوق ایران و اسناد بینالمللی (پایاننامه کارشناسی ارشد). دانشگاه پیام نور استان خوزستان، مرکز دزفول. ملایری، محمدرضا، جباری تکانتپه، سیدهادی، و خزائی، امیر. (پاییز ۱۴۱۳). تحلیل فقهی و حقوقی مسئولیت کیفری افراد در جرائم مرتبط با فناوریهای نوظهور مانند هوش مصنوعی و بلاکچین. حقوق اشراق، شماره ۱۱. میرشکاری، عباس، ثابتقدم، فاطمه، و اصغرنیا، مرتضی. (۱۴۱۳). درآمدی بر چالشهای فناوری هوش مصنوعی در حوزه حریم خصوصی. مطالعات حقوقی فضای مجازی، شماره ۱۲. نجیبزاده، فاطمه، و وامقآبادی، فاطمه. (۱۴۱۲). مسئولیت هوش مصنوعی و اینترنت اشیاء. تهران: انتشارات جاودانه.
