وکیل دعاوی ( تخصصی حقوق )

وکیل دعاوی ( تخصصی حقوق )

چالش های امنیت سایبری در برابر تهدیدات نوظهور و‌ استراتژی های حفاظتی در فضای مجازی

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسنده
دانش آموخته مقطع کارشناسی ارشد، گرایش حقوق جزا و جرم شناسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران
10.22034/vd.2026.2080798.1004
چکیده
در دهه‌های اخیر، فضای مجازی به بستری بی‌بدیل برای تعاملات فردی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی بدل شده است؛ اما در کنار این تحولات مثبت، تهدیدات نوظهور در فضای سایبری، ازجمله حملات شناختی، نفوذ به زیرساخت‌های حیاتی، بهره‌برداری از داده‌های شخصی و جنگ‌های ترکیبی سایبری، چالش‌های عمیقی برای امنیت ملی، حاکمیت داده و حقوق شهروندی ایجاد کرده‌اند. در چنین شرایطی، ضرورت بازاندیشی در ابزارها و سازوکارهای حقوقی و سیاست‌گذاری بیش‌ازپیش احساس می‌شود. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفیتحلیلی و بر پایه داده‌ها و منابع علمی معتبر داخلی و بین‌المللی، در پی شناسایی ابعاد تهدیدات نوین و ارائه راهبردهای کارآمد حفاظتی با تکیه‌بر تحلیل حقوقی و سیاستی است.
یافته‌های تحقیق نشان می‌دهند که چارچوب‌های حقوقی موجود، ازجمله قانون جرائم رایانه‌ای مصوب ۱۳۸۸، پاسخگوی کامل تهدیدات جدید نیستند و فاقد نهادهای مستقل نظارتی، نظام منسجم حمایت از داده‌ها و رویه‌های شفاف مسئولیت‌پذیری نهادی‌اند. از سوی دیگر، سیاست‌گذاری سایبری ایران با خلأ هم‌افزایی نهادی، نبود مشارکت ذی‌نفعان خصوصی و عدم تبعیت از اصول حکمرانی دیجیتال مواجه است؛ بنابراین، پژوهش بر لزوم طراحی سیاست‌های پیش‌دستانه، به‌کارگیری چارچوب‌های چندلایه حفاظتی، الحاق به کنوانسیون‌های بین‌المللی همچون کنوانسیون بوداپست و تدوین قانون جامع امنیت سایبری مبتنی بر اصول شفافیت، مسئولیت‌پذیری و عدالت سایبری تأکید دارد. همچنین، ارتقاء سواد دیجیتال عمومی و تربیت نیروی انسانی متخصص، ازجمله الزامات بنیادین در مسیر تحقق حکمرانی اثربخش سایبری تلقی می‌شوند.
کلیدواژه‌ها

حاجی ده آبادی، محمدعلی، سلیمی، احسان، (1397). «علت‌شناسی بزه دیدگی زنان در شبکه‌های اجتماعی، مطالعه‌ موردی شبکه‌ اجتماعی فیس‌بوک». فصلنامه علمی و پژوهشی زن و جامعه. دوره 9، شماره 35، پاییز 1397، صفحه 117-142.
حسینی، س. ح؛ و احمدی بلوطکی، ا. (1403). «بررسی علت‌شناسی جرائم خلاف منافی عفت با تکیه‌بر فضای سایبری». نهمین اجلاس بین‌المللی فقه، حقوق و پژوهش‌های دینی.
خداقلی، زهرا. (1395). «جرائم رایانه‌ای». چاپ هفتم. تهران: ناقوس اندیشه.
خلیلی، م. (1403). «سیاست جنایی تقنینی ایران در قبال جرائم سایبری نوظهور». مجله حقوق فناوری اطلاعات، 6(1)، 2250.
خلیلی، م. (1403). «بررسی جرم کلاهبرداری در بستر اینترنت از منظر قانون و رویه قضایی». نهمین کنفرانس بین‌المللی فقه، حقوق و پژوهش‌های دینی. بازیابی از
رایجیان اصلی، مهرداد. (1398). «درآمدی بر جرم‌شناسی». انتشارات سمت، چاپ چهارم.
رضاییان، عالیه، ادریسی، افسانه. (1396). «تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر سبک زندگی نسل چهارم». فصلنامه علمی مطالعات میان فرهنگی. دور 13. شماره 34.
رئوفی نیا، کیارش. (1397). جرائم اینترنتی: ارکان و مصادیق. تهران: نشر قومس.
زارعی، ح؛ و اسماعیلی، ن. (1402). «تحلیل تهدیدات سایبری در پرتو جرم‌شناسی سایبری». فصلنامه حقوق جزا، 18(2)، 4163.
سمسی، طیبه. (1399). «نقش شبکه‌های اجتماعی در کیفیت زندگی زنان تهرانی با تأکید بر جرائم حادث‌شده در اینستاگرام». پنجمین همایش بین‌المللی افق‌های نوین در علوم انسانی و مدیریت. کد COI مقاله: DHCONF05_062.
شفیعی، ن؛ و جلالی، س. (1403). «بازتعریف امنیت ملی در بستر سایبری: رهیافت حکمرانی دیجیتال». پژوهشنامه سیاست دفاعی، 8(3)، 66-88.
عزیزی، س. (1401). «بررسی تطبیقی صلاحیت جهانی در جرائم سایبری». دوماهنامه حقوق تطبیقی، 12(1)، 6589.
غلام پور، ر؛ و هدایتی، ع. (1403). «تأثیر فناوری‌های نوظهور بر ساختار امنیت ملی دیجیتال»، فصلنامه راهبرد دفاعی، 12(1)، 14-39.
کیاسری، نیلو. (1396). «بررسی جرائم مرتبط با فضای سایبری با محوریت خانواده ایرانی». پایان‌نامه کارشناسی ارشد قم: دانشگاه آزاد اسلامی.
گتوندی، ش. (1400). « بررسی جرم تروریسم سایبری از منظر حقوق کیفری». مجله حقوقی دانشگاه اصفهان، 8(1)، 8-25
محمودی، ج؛ و یوسفی، م. (1403). «ضرورت تحول ساختار حقوقی در پاسخ به تهدیدات فناورانه». پژوهش حقوق عمومی، 9(3)، 87110.
مرادیان، س، حسین زاده، ع؛ و ملکی، م. (1402). «بررسی تهدیدات نوین سایبری و راهبردهای مقابله با آن»، فصلنامه امنیت ملی، 23(4)، 31-56.
Ashour, l. A. (2021). Electronic extortion and its impact on university female students. Review of international geographical education online, 11(10), 2246-2254.
Alhassan, I. et al. (2023). IoT Security Threats and Mitigation Strategies. International Journal of Cybersecurity, 22(1), 12-29.
Dave, R, Ullah, I. & Li, H. (2023). Emerging Cyber Threats: Taxonomy and Countermeasures. ACM Computing Surveys, 55(9), Article 181.
European Commission (2022). NIS2 Directive: EU Legislation on Cybersecurity. Retrieved from https://digital-strategy.ec.europa.eu
Holt, T. J. (2021). Cybercrime and Digital Forensics: An Introduction. Routledge.
Ishaq, M. & Fareed, S. (2023). Cybersecurity challenges and emerging threats in post-pandemic digital transformation. Journal of Cyber Policy, 8(2), 112–130.
Javaheri, N. Marimuthu, S. & Gupta, B. B. (2023). National Cybersecurity Strategy in the Era of AI and Big Data. Computers & Security, 130, 103246.
Mohammad, H. et al. (2023). Ransomware and Critical Infrastructure Security: Challenges and Countermeasures. Journal of Cybersecurity Research, 35(4), 99-112.
Symantec (2023). Global Threat Intelligence Report. Symantec Corporation.
United States Congress. (2015). Cybersecurity Enhancement Act. Public Law 113–274.
Wall, D. S. (2022). Crime, Security and Surveillance: Cybercrime and Cybersecurity in the 21st Century. Routledge.
Yar, M. (2020). Cybercrime and Society. SAGE Publications.
Zhang, H. & Wang, Y. (2024). Artificial Intelligence in Cybersecurity: A New Frontier. Journal of Digital Security, 21(2), 55-78.