وکیل دعاوی ( تخصصی حقوق )

وکیل دعاوی ( تخصصی حقوق )

تحلیل جرم‌شناختی و بزه‌دیده‌شناختی جرائم سایبری علیه کودکان و نوجوانان: با تأکید بر پدوفیلی دیجیتال

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسنده
دانشجو مقطع دکتری، رشته حقوق جزا و جرم‌شناسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران
10.22034/vd.2025.729004
چکیده
با گسترش نفوذ اینترنت و فناوری‌های دیجیتال در زندگی روزمره، کودکان و نوجوانان به طور فزاینده‌ای در معرض تهدیدات و آسیب‌های فضای مجازی قرار گرفته‌اند. این مقاله با رویکردی تحلیلی-توصیفی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، به بررسی چندبعدی جرائم سایبری علیه این گروه سنی آسیب‌پذیر می‌پردازد. پژوهش حاضر در سه محور اصلی سازماندهی شده است: نخست، تحلیل جرم‌شناختی که به بررسی گونه‌شناسی، انگیزه‌ها و شیوه‌های عمل مجرمان سایبری می‌پردازد؛ دوم، تحلیل بزه‌دیده‌شناختی که عوامل خطرساز، انواع بزه‌دیدگی و پیامدهای عمیق آن بر قربانیان را واکاوی می‌کند؛ و سوم، تمرکز ویژه بر پدیده "پدوفیلی دیجیتال" به عنوان یکی از وخیم‌ترین اشکال این جرائم. یافته‌ها نشان می‌دهد که مجرمان سایبری طیف متنوعی را از مجرمان دارای اختلال پدوفیلی تا نوجوانان کنجکاو و حتی آشنایان قربانی در بر می‌گیرند و از تکنیک‌های پیچیده‌ای مانند اغفال آنلاین برای به دام انداختن قربانیان خود استفاده می‌کنند. از سوی دیگر، آسیب‌پذیری کودکان ناشی از ترکیبی از ویژگی‌های رشدی، فقدان نظارت والدین و ضعف در آموزش‌های مرتبط با سواد دیجیتال است. این مقاله ضمن تحلیل خلأهای موجود در چارچوب‌های حقوقی و پیشگیرانه ایران، بر ضرورت اتخاذ یک راهبرد یکپارچه و چندوجهی تأکید می‌کند که شامل اصلاحات قانونی، تقویت ظرفیت‌های پلیسی، آموزش عمومی، توانمندسازی خانواده‌ها و همکاری بین‌المللی برای حفاظت مؤثر از کودکان و نوجوانان در دنیای دیجیتال است.
کلیدواژه‌ها

الف) منابع فارسی

1.      ابوذری، مهرنوش. (۱۳۹۵). جرم‌شناسی جرایم سایبری. تهران: میزان.
2.      امیریان‌فارسانی، امین؛ مالمیر، محمود. (۱۳۹۵). جرم‌شناسی جرایم سایبری از منظر پیشگیری. تهران: مجد.
3.      اولز، یلدا. (۱۴۰۰). مادران رسانه‌ای، پدران دیجیتال: آیا شبکه‌های اجتماعی فرزندان ما را خراب می‌کنند؟ (ترجمه راضیه نیک‌طلب). تهران: انتشارات اگر.
4.      باباحسن زاده، نیلوفر. (مقاله پژوهشی). «بزهکاری اطفال و نوجوانان در تاثیر فضای سایبری (مطالعهٔ موردی)». فصلنامه علمی فقه و حقوق نوین.
5.      پوریان، حامد؛ احدی، فاطمه؛ بیگی، جمال. (۱۴۰۳). «گونه شناسی بزه دیدگی سایبری کودکان در مناطق زاغه‌نشین». چهارمین کنفرانس ملی پدافند سایبری.
6.      حق‌پناهان، عباس. (۱۴۰۳). جرم‌شناسی بزهکاری اطفال و نوجوانان. تهران: انتشارات مجد.
7.      خدایی‌فر، فاطمه؛ بیرقی، نرگس. (۱۳۸۸). «گزارش یک مورد درمان بیمار مبتلا به پدوفیلی همراه با عقب‌ماندگی ذهنی و اختلال خلقی دو قطبی». پژوهش‌های نوین روانشناختی.
8.      خلج‌آبادی فراهانی، فریده. (۱۳۹۸). «مواجهه با محتوای خارج عرف جنسی (پورنوگرافی) در اینترنت و فضای مجازی و تأثیرات رفتاری در نوجوانان در تهران». خانواده‌پژوهی، ۱۵(۱)، ۱۲۷-۱۵۳.
9.      رحمتی، صمد؛ سیفی، رضوان. (۱۴۰۰). «شیوع‌شناسی و بررسی عوامل خطرساز و حفاظت‌کننده مزاحمت سایبری با رویکرد تحولی: یک مطالعه مروری روایتی». رویش روانشناسی، ۱۰(۱۱).
10.  رفیعی کشتلی، محمود. (۱۳۹۰). بزه‌دیده کودکان در جرایم رایانه‌ای. (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه قم.
11.  سهلانی، حسین؛ نیک‌نفس، علی؛ باروطی، اکرم. (۱۴۰۰). پایش و تحلیل جرم سایبری. تهران: دانشگاه علوم انتظامی.
12.  صفرزاده رودسری، میثم. (‏۱۳۹۶). جرایم سایبری: ظهور و بروز تا افزایش و فراوانی. تهران: آفتاب گیتی.
13.  فرهادی آلاشتی، زهرا. (۱۴۰۱). «برساخت قضایی کنترل جرائم سایبری کودکان و نوجوانان: به‌سوی ارائۀ نظریه‌ای داده‌بنیاد». مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، ۵۲(۶)، ۲۷۹-۳۰۰.
14.  فرهادی آلاشتی، زهرا؛ جوان جعفری بجنوردی، عبدالرضا؛ سیدزاده ثانی، سید مهدی. (۱۴۰۲). «برساخت قضایی کنترل جرائم سایبری کودکان و نوجوانان: به سوی ارائهٔ رویکردی حقوقی-جرم‌شناسانه». پژوهش حقوق کیفری، (۴۳).
15.  فروغیان، منصوره؛ عابدی، نفس. (۱۴۰۴). «تحلیل حقوقی بزهکاری و بزه دیدگی سایبری علیه زنان و اطفال در نظام کیفری ایران». بیستمین همایش ملی حقوق، روانشناسی، علوم اجتماعی و علوم انسانی، شیروان.
16.  کریمی، مژگان. (۱۳۹۷). بررسی وضعیت کودکان در جرایم هرزهنگاری و سایبری. (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه آزاد اسلامی واحد شاهرود.
17.  کریمیان، پروانه؛ حاجی ده‌آبادی، محمدعلی. (۱۳۹۵). «بزه دیدگی کودکان و نوجوانان در فضای مجازی و راهکارهای حقوقی مقابله با آن». کنگره بین‌المللی جامع حقوق ایران.
18.  کهندانی، محسن. (۱۳۹۲). حمایت کیفری از کودکان و نوجوانان در قبال بزه‌دیدگی در فضای مجازی در حقوق ایران و اسناد بین‌المللی. (پایان‌نامه). موسسه علوم قضایی و خدمات اداری دادگستری.
19.  گرکی، مارکو. (۱۳۸۹). جرایم سایبری: راهنمایی برای کشورهای در حال توسعه. تهران: پلیس امنیت فضای تولید و تبادل اطلاعات ناجا.
20.  گل‌می‌نیا، محمدصادق. (‏۱۴۰۳). جرائم رایانه‌ای، سایبری و فضای مجازی. تهران: نسل روشن.
21.  مدیری، ناصر؛ واثقی‌پناه، مهرنوش. (۱۳۹۶). جرم‌شناسی سایبری: امنیت، مدل‌سازی تهدیدات و جرم‌شناسی شبکه. تهران: مهرگان قلم.
22.  مردانی، سعید؛ باوی، محمود؛ موالی‌زاده، سید باسم. (۱۳۹۲). زمینه‌های جرم‌شناسی جرایم سایبری علیه کودکان. (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.
23.  مردانی، سعید؛ باوی، محمود؛ موالی‌زاده، سید باسم. (۱۴۰۲). «زمینه‌های جرم‌شناسی جرایم سایبری علیه کودکان». مقاله نمایه شده در ElmNet.
24.  مقاله کنفرانسی. (حدود ۱۴۰۲-۱۴۰۳). «کودک‌آزاری آنلاین و اقدامات پیشگیرانه و حمایتی». نمایه شده در سیویلیکا.
25.  مودب، زکیه. (بدون تاریخ). «تأثیر فضای مجازی در افزایش خشونت جنسی کودکان و نوجوانان». مقاله پژوهشی نمایه شده در Magiran.
26.  مولائی کوچه‌باغ، میرمهدی. (۱۴۰۴). «بررسی حقوقی جرایم سایبری علیه کودکان و نوجوانان و مکانیسم‌های حمایتی». اولین همایش بین‌المللی مطالعات علمی در علوم انسانی، مدیریت و حقوق.
27.  میرزامحمدی، الهه. (۱۴۰۲). «بررسی جرم‌شناختی بزه‌دیدگی اطفال در فضای سایبری». هفتمین کنفرانس بین‌المللی فقه، حقوق، روانشناسی و علوم تربیتی.

ب) منابع انگلیسی

28.  Arsawati, I. N. J., Darma, I. M. W., & Antari, P. E. D. (2021). A criminological outlook of cyber crimes in sexual violence against children in Indonesian laws. International Journal of Criminology and Sociology, 10, 26.
29.  Dombert, B., Antfolk, J., Kallvik, L., Zappalà, A., Osterheider, M., Mokros, A., & Santtila, P. (2015). Identifying pedophilic interest in sex offenders against children with the indirect choice reaction time task. European Journal of Psychological Assessment.
30.  Gupta, A., Kumaraguru, P., & Sureka, A. (2012). Characterizing pedophile conversations on the Internet using online grooming. arXiv preprint arXiv:1208.4324.
31.  Marttila, E., Koivula, A., & Räsänen, P. (2021). Cybercrime victimization and problematic social media use: Findings from a nationally representative panel study. American Journal of Criminal Justice, 46, 862–881.
32.  Popovic, D., Wertz, M., Geisler, C., Kaufmann, J., Lähteenvuo, M., Lieslehto, J., … Schiltz, K. (2023). Patterns of risk—Using machine learning and structural neuroimaging to identify pedophilic offenders. Frontiers in Psychiatry, 14, Article 1001085.
33.  Seto, M. C., et al. (2006). Child pornography offenses are a valid diagnostic indicator of pedophilia. Journal of Abnormal Psychology.
34.  Schmidt, A. F., Babchishin, K. M., & Lehmann, R. J. B. (2017). A meta-analysis of viewing time measures of sexual interest in children. Archives of Sexual Behavior, 46(1), 287–300. https://doi.org/10.1007/s10508-016-0806-3
35.  Sutton, S., & Finkelhor, D. (2024). Perpetrators' identity in online crimes against children: A meta-analysis. Trauma, Violence, & Abuse, 25(3), 1756–1768. https://doi.org/10.1177/15248380231194072