وکیل دعاوی ( تخصصی حقوق )

وکیل دعاوی ( تخصصی حقوق )

تحلیل فقهی- حقوقیِ اثبات عسر و حرج در دعاوی خانواده: موانع و چالش‌ها

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسنده
دکتری فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
10.22034/vd.2025.729000
چکیده
عسر و حرج به عنوان مهم‌ترین مباحث حاضر در حقوق مدنی ایران و نیز قاعده نفی عسر و حرج نیز از مهم‌ترین قواعد فقهی است که در ابواب مختلف فقهی کاربرد دارد. یکی از جایگاه های مهم این قاعده در مباحث حقوق خانواده و بحث طلاق زوجه است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی به تحلیل فقهی- حقوقی اثبات عسر و حرج در دادگاه پرداخته و بعد از تحلیل فقهی و تطور تاریخی ماده 1130 قانون مدنی، بدین نتایج دست یافته که اثبات عسر و حرج در دادگاه دارای موانع و چالش‌هایی هستند که عبارت‌اند از: دشواری اثبات موارد غیرملموس مانند خشونت روانی یا فشار روحی، عدم تفسیر واحد قضات از تحمل ناپذیری زندگی، نبود دستورالعمل های دقیق در پذیرش ادله، ملاحظات فرهنگی، عرفی و حتی تبعیض‌های جنسیتی در دادرسی خانواده و مقاومت برخی قضات سنتی در برابر طلاق با استناد به عسر و حرج که این پژوهش ضمن بررسی و تحلیل این موارد به صورت مفصل، راهکارها و پیشنهاداتی را نیز در این خصوص ارائه خواهد داد.
 
کلیدواژه‌ها

1.     اسدی، لیلا سادات. (1397). نقدی بر ماده 1130 قانون مدنی و ارائه راهکارهای اجرایی آن، مجله فقه و حقوق خانواده دانشگاه امام صادق(ع)، سال سیزدم، شماره 48.
2.     جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (1403). ترمینولوژی حقوق، تهران، انتشارات گنج دانش، چاپ سی و نهم.
3.     حلی، شیخ حسین. ( 1439). بحوث فقهیه، دار الزهراء للطباعة والنشر والتوزیع - بیروت - لبنان :الناشر.
4.     حلی، شیخ حسین. (1409ق). مختلف الشیعه فی احکام الشریعه، کتاب النکاح، دار الزهراء للطباعة والنشر والتوزیع - بیروت - لبنان :الناشر.
5.     داداشی، خدیجه. (1391). بررسی قاعده عسر و حرج از دیدگاه فقه امامیه، پایان نامه کارشناسی ارشد فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه ارومیه.
6.     داداشی، خدیجه. (1391). بررسی قاعده عسر و حرج در طلاق از دیدگاه فقه امامیه و قانون مدنی ایران، پایان نامه فقه و مبانی حقوق اسلامی دوره کارشناسی ارشد دانشگاه ارومیه.
7.     دهخدا، علی اکبر. (1373). لغت نامه دهخدا، تهارن، انتشارات امیرکبیر، ج 10.
8.     سجادی امین، مهدی. (1396). تبیین مبانی فقهی موثر در تطبیق قاعده نفی عسر و حرج بر مسائل فقهی خانواده، مجله مطالعات جنسیت و خانواده، سال سوم، شماره دوم.
9.     صفایی، سید حسین و امامی، اسداله. (1403). مختصر حقوق خانواده، تهران، انتشارات میزان، چاپ 61.
10. طباطبایی یزدی، محمدکاظم. (1349 ق). ملحقات عروه الوثقی، انتشارت صیدا، جلد دوم.
11. عمید، حسن. (1372). فرهنگ فارسی عمید، تهران، انتشارات امیرکبیر، ذیل واژه عسر.
12. کاتوزیان، ناصر (1400). دلیل و اثبات دلیل، تهران، نشر میزان، چاپ سی و ششم.
13. کاتوزیان، ناصر. (1404). حقوق خانواده، جلد یکم، تهران، نشر میزان.
14. کاتوزیان، ناصر. (1404). قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، تهران، نشر میزان، چاپ 67.
15. مازندرانی، خاطره. (1396). بررسی فقهی-حقوقی قاعده نفی عسر و حرج در حقوق خانواده، پایان نامه کارشناسی ارشد فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه مازندران.
16. محقق دادماد، سید مصطفی. (1403). قواعد فقه، جلد دوم، بخش مدنی، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی.
17. موسوی بجنوردی، سید محمد بن حسن. (1401). قواعد فقهیه، جلد یکم، تهران، انتشارات مجد، چاپ هشتم.