وکیل دعاوی ( تخصصی حقوق )

وکیل دعاوی ( تخصصی حقوق )

بررسی مسئولیت مدنی ناشی از برچسب‌زنی محصولات تراریخته در پرتو حق بر سلامت، حق بر آگاهی و حقوق مصرف‌کننده

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسنده
کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، واحد نراق، دانشگاه آزاد اسلامی، نزاق، ایران
10.22034/vd.2026.2092805.1015
چکیده
در حوزه محصولات اصلاح‌شده ژنتیکی، برچسب‌زنی صرفاً یک الزام فنی یا اداری نیست، بلکه ابزاری برای تحقق حق بر آگاهی، پیشگیری از ورود ضرر و حمایت از حق بر سلامت اشخاص به شمار می‌آید. هرگاه اطلاعات مربوط به ماهیت تراریخته بودن کالا، ویژگی‌ها، مخاطرات احتمالی، یا نحوه مصرف آن به‌درستی و به‌صورت کامل در اختیار مصرف‌کننده قرار نگیرد، امکان ورود خسارت مادی، معنوی و حتی بدنی افزایش می‌یابد. در چنین شرایطی، بحث از مسئولیت مدنی تولیدکنندگان، واردکنندگان، توزیع‌کنندگان و نهادهای ناظر مطرح می‌شود. پژوهش حاضر با هدف تبیین مبانی و قلمرو مسئولیت مدنی ناشی از برچسب‌زنی محصولات تراریخته، در پرتو حق بر سلامت، حق بر آگاهی و حقوق مصرف‌کننده انجام شده است. مسئله اصلی آن است که آیا نقص، ابهام، فقدان یا گمراه‌کننده بودن برچسب‌زنی این محصولات می‌تواند مبنای تحقق مسئولیت مدنی قرار گیرد و نظام حقوقی تا چه میزان از مصرف‌کننده در برابر زیان‌های ناشی از اطلاع‌رسانی ناقص حمایت می‌کند. این تحقیق با روش توصیفی ـ تحلیلی و با اتکا به منابع کتابخانه‌ای، قوانین و مقررات مرتبط، اصول حقوق مسئولیت مدنی و مبانی حقوق بشر، به بررسی جایگاه برچسب‌زنی به عنوان تعهد قانونی و حرفه‌ای در زنجیره تولید و عرضه محصولات تراریخته می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که برچسب‌زنی نادرست یا ناقص، می‌تواند به‌عنوان نوعی تقصیر اطلاعاتی یا نقض تعهد به هشدار و اطلاع‌رسانی تلقی شود و در صورت احراز ورود ضرر و رابطه سببیت، موجب مسئولیت مدنی عاملان ذی‌ربط گردد.
کلیدواژه‌ها

الف) فارسی
امیری قائم‌مقامی، عبدالمجید. (1378). حقوق تعهدات، جلد 1، تهران: انتشارات نشر میزان.
اصغری، ابوالفضل. (۱۳۹۰). مجموعه کامل قوانین و مقررات زیست فناوری کاربردی، تهران: انتشارت حقوقی.
تاجمیری، سیمین. (1395). تعهد اطلاع رسانی در زمینه محصولات غذایی، پایان نامه کارشناسی ارشد، حقوق خصوصی، دانشگاه سمنان.
حبیبی، محمد حسن. (۱۳۸۲). بررسی حق آگاهی مردم به عنوان یک حق اساسی، نشریه حقوق اساسی، شماره ۱.
خالقی، کیومرث. (۱۳۷۸). فعالیت سازمان ملل متحد در قلمرو حق آزادی بیان، تهران: دانشگاه شهید بهشتی، پایان نامه کارشناسی ارشد حقوق بین الملل.
راسخ، محمد. (۱۳۸۳). بیوتکنولوژی و انسان، مسائل و دیدگاهها، مجله تحقیقات حقوقی، شماره ۴۰، تهران.
رزمخواه، زینب. (1396). حقوق بشر و زیست فناوری تراریخت: چالش‌ها و راهکارها، چاپ اول، انتشارات مجد، تهران.
شامبیاتی، هوشنگ. (1386). حقوق کیفری اختصاصی (جلد اول) جرائم علیه اشخاص، چاپ نهم، انتشارات مجد، انتشارات ژوبین، تهران.
عباسی، محمود، کاظمی، عبدالحسین. (۱۳۸۷). مواد غذایی تراریخته و حقوق مصرف کننده، فصلنامه اخلاق در علوم و فن آوری، شماره 3، تهران.
قاسم زاده، سید مرتضی، (1387) حقوق مدنی: الزام‌ها و مسئولیت مدنی بدون قرارداد، چاپ ششم نشر میزان، تهران.
قاسمی حامد، عباس و خالدی دوبرجی، پری. مسئولیت خسارت وارده به مصرف کننده کالای معیوب یا خطرناک در قوانین و مقررات جاری، مجله پژوهش‌های رشد و توسعه پایدار، شماره ۲.
کاتوزیان، ناصر. (1389). وقایع حقوقی - مسئولیت مدنی، چاپ سوم، شرکت سهامی انتشار، تهران.
کاتوزیان، ناصر. (1385). حقوق مدنی: الزامات خارج از قرارداد (جلد اول) ضمان قهری، چاپ پنجم، انتشارات دانشگاه تهران.
محسنی، وجیهه، هاشمی، محمد، جاوید، محمدجواد و عباسی، بیژن. (1398). تحلیل حقوقی نسبت سنجی حق دسترسی عموم به اطلاعات با تحقق حقوق شهروندی با تأکید بر نظام حقوقی ایران، فصلنامه پژوهش حقوق عمومی، سال بیست و یکم، شماره 62.
مهاجر، مینا. صفایی، حسین  و مهدوی دامغانی، عبدالمجید. (1390)، ملاحظات اخلاقی و حقوقی در کاربرد محصولات تراریخته با نگاهی به قانون ملی ایمنی زیستی، اخلاق در علوم و فناوری، دوره 6، شماره 1.
ممتاز، جمشید. (۱۳9۷)، حقوق بشر در پرتو تحولات بین المللی (ترجمه حسین شریفی طراز کوهی)، تهران: نشر دادگستر.
مایر، فدریکو. (۱۳۷۷)، اعلامیه جهانی حقوق بشر و تاریخچه (ترجمه محمد جعفر پوینده)، تهران: نشر نی.
مددی، صادق. (1388). مسئولیت مدنی تولیدکنندگان و فروشندگان کالا، تهران: موسسه مطالعات و مشاوره حقوقی وکلای ایران‌زمین با همکاری نشر میزان، چاپ اول.
مددی، صادق. (۱۳۸۸). مسئولیت مدنی تولیدکنندگان و فروشندگان کالا، تهران: موسسه مطالعات و مشاوره حقوقی وکلای ایران‌زمین با همکاری نشر میزان، چاپ اول.
محمدی، شهرام. (1387). پیشگیری از جرائم علیه حقوق مصرف کننده، مجله مطالعات پیشگیری از جرم، شماره ۸.
ب) انگلیسی
Bernstein, JA (2003), Clinical and Laboratory Investigation of Allergy to Genetically Modified Foods. Environ Health Prospect, no. 111.
International Covenant on Civil and Political Rights, op. cit, Art.19 (2).
Universal Declaration on Human Right, op.cit, Art. 19.