وکیل دعاوی ( تخصصی حقوق )

وکیل دعاوی ( تخصصی حقوق )

بازخوانی مسئولیت مدنی در نقض حقوق مالکیت فکری با رویکرد حمایت از نوآوری؛ مطالعه تطبیقی ایران و آمریکا

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسندگان
حقوق خصوصی، واحد مشهد، دانشگاه آراد اسلامی، مشهد، ایران
10.22034/vd.2026.2092765.1011
چکیده
مسئولیت مدنی ناشی از نقض حقوق مالکیت فکری، در نظام‌های حقوقی معاصر صرفاً نهادی برای جبران زیان خصوصی نیست، بلکه یکی از ابزارهای مهم تنظیم مناسبات نوآوری، حمایت از رقابت مشروع و تقویت امنیت حقوقی در فرایند تولید و تجاری‌سازی دانش به شمار می‌رود. هرچه نقش دارایی‌های فکری در اقتصاد دانش‌بنیان پررنگ‌تر می‌شود، ضرورت بازاندیشی در مبانی، کارکردها و حدود مسئولیت مدنی نیز بیشتر آشکار می‌گردد. در این چارچوب، پژوهش حاضر با عنوان «بازخوانی مسئولیت مدنی در نقض حقوق مالکیت فکری با رویکرد حمایت از نوآوری؛ مطالعه تطبیقی ایران و آمریکا» در پی آن است که نسبت میان جبران خسارت ناشی از نقض حقوق مالکیت فکری و سیاست حمایت از نوآوری را در دو نظام حقوقی متفاوت بررسی کند. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تطبیقی نشان می‌دهد که کارآمدی مسئولیت مدنی در حوزه مالکیت فکری، نه در تشدید صرف ضمانت‌اجراها، بلکه در ایجاد توازن میان حمایت از صاحب حق و حفظ پویایی نوآوری نهفته است. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که حقوق ایران برای رسیدن به چنین توازنی، نیازمند شفاف‌سازی بیشتر در زمینه معیارهای جبران خسارت، تفکیک میان انواع نقض، تبیین جایگاه عنصر روانی ناقض و بهره‌گیری از راهکارهای منعطف‌تر در طراحی ضمانت‌اجراهای مدنی است. در نهایت، مطالعه تطبیقی ایران و آمریکا نشان می‌دهد که بازخوانی مسئولیت مدنی از منظر حمایت از نوآوری می‌تواند به بازطراحی کارآمدتر سازوکارهای حقوقی در حمایت از دارایی‌های فکری و توسعه اقتصاد دانش‌محور منجر شود.
کلیدواژه‌ها

الف) فارسی
انصاری، باقر، سازوکارهای حقوقی حمایت از تولید علم، انتشارات سمت، چاپ دهم، ۱۴۰۰.
سیمایی صراف، حسین؛ حمدالهی، عاصف، «مفهوم رقابت نامشروع تجاری و مقایسه آن با نهادهای مرتبط»، پژوهش حقوق خصوصی، سال ۳، شماره ۱۱، ۱۳۹۴.
صادقی، محمود؛ نجفی، حامد؛ مدنی، مهسا، «آسیب‌شناسی شرط گام ابتکاری در نظام اختراعات»، مجله حقوق دانشکده حقوق و علوم سیاسی، سال ۴۳، شماره ۱، ۱۳۹۲.
نوروزی، حسین؛ وصفی، شهرام، نقش نظام حقوق مالکیت فکری در توسعه اقتصاد دانش‌بنیان، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی، ۱۳۹۳.
ب) انگلیسی
Brunsvold, Raymond M., Intellectual Property Law and Policy, New York: Thomson Reuters, 2021.
Chisum, Donald S., Chisum on Patents, New York: LexisNexis, 2023.
Chisum, Donald S., Principles of Patent Law, New York: Foundation Press, 2021.
Duffy, John F.; Janis, Mark D., Patent Law, New York: West Academic Publishing, 2021.
Eisenberg, Rebecca S., Public Research and Private Development, New Haven: Yale University Press, 2019.
Hvide, Hans K.; Jones, Benjamin F., University Innovation and the Professor’s Privilege, National Bureau of Economic Research, February 2016.
Lemley, Mark A., Patent Remedies and Damages, New York: Oxford University Press, 2020.
MacDonald, Laura; Capart, Gilled, Management of Intellectual Property in Publicly-Funded Research Organizations: Toward European Guidelines, European Commission, 2004.
Menell, Peter S., Patent Enforcement and Remedies, New York: Aspen Publishers, 2018.
Merges, Robert P.; Menell, Peter S.; Lemley, Mark A., Intellectual Property in the New Technological Age, New York: Aspen Publishers, 2023.
Nard, Craig Allen; Madison, Michael J.; McKenna, Mark P., The Law of Intellectual Property, New York: Wolters Kluwer, 2021.
Samuelson, Pamela, Patent Law and Theory, Berkeley: University of California Press, 2018.
Satyanarayana, K., The Indian Public Funded IP Bill: Are We Ready?, Indian Journal of Medical Research, 2008.