وکیل دعاوی ( تخصصی حقوق )

وکیل دعاوی ( تخصصی حقوق )

چالش ها و راهکارهای دادرسی الکترونیکی از دیدگاه کنشگران دستگاه کیفری

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرمشناسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران
2 گروه حقوق جزا و جرم شناسی، واحد مشهد، دانشگاه ازاد اسلامی، مشهد، ایران
10.22034/vd.2026.2092761.1010
چکیده
دادرسی الکترونیکی، به عنوان یک تحول مهم در نظام قضایی، فرصت‌های گسترده‌ای را برای افزایش کارایی، شفافیت و دسترسی به عدالت فراهم می‌آورد. با این حال، کنشگران دستگاه قضایی از جمله قضات، وکلا، کارشناسان و کارکنان در این مسیر با چالش‌های متعددی روبرو هستند. این چالش‌ها، که شامل مسائل امنیتی، کمبود مهارت‌های فنی، مقررات ناکافی و مقاومت در برابر تغییر می‌شوند، نیازمند راهکارهای جامع و کاربردی هستند. یکی از مهم‌ترین چالش‌ها، حفظ امنیت اطلاعات و حریم خصوصی افراد در محیط الکترونیکی است. نگرانی‌ها در مورد دسترسی غیرمجاز به داده‌ها و سوء استفاده از اطلاعات حساس، اعتماد به سیستم‌های EL را تضعیف می‌کند. برای مقابله با این چالش، استفاده از فناوری‌های رمزنگاری پیشرفته، سیستم‌های کنترل دسترسی قوی و سیاست‌های امنیتی دقیق ضروری است. همچنین، آموزش و توانمندسازی کنشگران قضایی در زمینه امنیت سایبری، اهمیت ویژه‌ای دارد. سوادی دیجیتال یکی دیگر از چالش‌های اساسی است. بسیاری از قضات و وکلا، به ویژه آن‌هایی که سابقه طولانی در نظام قضایی دارند، با فناوری‌های جدید آشنایی کافی ندارند. برای رفع این مشکل، ارائه آموزش‌های مداوم و کاربردی، برگزاری کارگاه‌های آموزشی و ایجاد بسترهای یادگیری آنلاین، ضروری است. همچنین، باید به گونه‌ای عمل کرد که فناوری‌های جدید، به جای پیچیدگی، کار را آسان‌تر کنند. ایجاد فرهنگ پذیرش فناوری و ترویج مزایای دادرسی الکترونیکی، برای موفقیت در این مسیر ضروری است. این امر نیازمند تلاش و همکاری تمامی ذینفعان، از جمله قضات، وکلا، کارشناسان و کارکنان دستگاه قضایی است. با اتخاذ رویکردی مشارکتی و ایجاد بستری برای تبادل تجربیات و بهترین شیوه‌ها، می‌توان دادرسی الکترونیکی را به یک واقعیت پایدار در نظام قضایی تبدیل کرد. پیاده سازی نظام یکپارچه مدیریت مدارک نیز باید مورد توجه قرار گیرد تا اطمینان از صحت و قابلیت اعتماد مدارک الکترونیکی به دست آید.
کلیدواژه‌ها

افشارنیا، طیب؛ مبین‌، حجت، اطاله‌ دادرسی‌ و توسعه‌ قضایی‌، تهران، انتشارات خرسندی‌، 1402.
حسنی‌، حسن، چالشهای ابلاغ‌ سنتی‌، الکترونیک‌، سابقه‌ وزبان‌، فصلنامه‌ مطالعات‌ حقوق‌ خصوصی‌، دوره‌48، شماره‌2، تابستان‌ 1397.
حسنی‌، حسن؛ رضایی‌ نژاد، همایون، دادگستری وپیشرفت‌ فناوری اطلاعات‌ وارتباطات‌، مجله‌ مطالعات‌ حقوقی‌ دانشگاه‌ شیراز، دوره‌ چهارم‌، شماره‌ ٢، پاییز وزمستان‌، ١٣٩١.
حیدری‌، الهام؛ اصل‌ آزادی‌ دلیل‌ و ارزیابی‌ دلیل‌ در دادرسی‌ کیفری‌ ایران و انگلیس‌، رساله‌ دکتری‌ حقوق جزا و جرمشناسی‌، پردیس‌ قم‌ دانشگاه تهران، 1391.
خزایی‌، منوچهر، بررسی‌ نظری و عملی‌ تسریع‌ آیین‌ دادرسی‌ کیفری، مجله‌ تحقیقات‌ حقوقی‌ دانشکده‌ حقوق‌ دانشگاه‌ شهید بهشتی‌، شماره 19و 20تابستان، 1376.
رضوانی‌، سودابه‌؛ آقا میرسلیم‌، مرضیه‌سادات، کارآمدی‌ خدمات الکترونیکی‌ و فناوری‌ ارتباطات و اطلاعات در حوزه عدالت‌ کیفری‌، در: بایسته‌های‌ پژوهش‌ در نظام عدالت‌ کیفری‌ (مقالات برگزیده نخستین‌ همایش‌ ملی‌ پژوهش‌ در نظام عدالت‌ کیفری‌؛ فرصت‌ها و چالش‌ها)، تهران، نشر میزان، 1392.
رضوی، حسنعلی، تضمینات حقوق دفاعی متهمان و امر بازجویی در مرحله تحقیقات مقدماتی، مجله حقوق و سیاست، سال دوازدهم، شماره 28، بهار 1389.
زرکلام‌، ستار، دادرسی های الکترونیکی‌؛ ضرورتها، الزامات‌ و چالش ها، نشریه‌ آموزههای حقوق‌ کیفری، شماره‌ ٣، بهار و تابستان‌ ١٣٩١.
سلیمان میرزاپور؛ ولی‌ حیدری‌، بررسی‌ کارآمدی‌ دادرسی‌ الکترونیک‌ و تحقق‌ آن به‌ عنوان یکی‌ از مولفه‌های‌ شهر الکترونیک‌، در: بایسته‌های‌ پژوهش‌ در نظام عدالت‌ کیفری‌ (مقالات برگزیده نخستین‌ همایش‌ ملی‌ پژوهش‌ در نظام عدالت‌ کیفری‌؛ فرصت‌ها و چالش‌ها)، تهران، نشر میزان، 1400.
شاه حیدری‌ پور، محمدعلی؛ همتی‌، مجتبی، شرح اصول رفتار قضایی‌ (بنگلور)، تهران، انتشارات خرسندی‌، ١٣99.
شهبازی نیا، مرتضی؛ غمامی‌، مجید وصدیقه‌ جوان‌، فن‌ آوری اطلاعات‌ وارتباطات‌ وعدالت‌ قضایی‌، فصلنامه‌ دیدگاههای حقوق‌ قضایی‌، شماره‌79و80، پاییز وزمستان‌، 1396.
طهماسبی‌، جواد، آیین‌ دادرسی‌ کیفری‌، جلد دوم، تهران، نشر میزان، 1399.
فضلی نژاد، پیام، اجرای دادگاه الکترونیکی، برگرفته از سایت رسمی پیام فضلی نژاد و دپارتمان مجازی پژوهشهای راهبردی ایران، 1385.
فیضی‌، کامران؛ مقدسی‌، علیرضا، دولت‌ الکترونیک‌: بازآفرینی‌ دولت‌ در عصر اطلاعات، تهران، انتشارات ترمه‌، ١398.
فیضی‌، کامران؛ مقدسی‌، علیرضا، دولت‌ الکترونیک‌: بازآفرینی‌ دولت‌ در عصر اطلاعات، تهران، انتشارات ترمه‌، ١398.
گلدوست‌ جویباری، رجب؛ اکبری، جهاندار، عوامل‌ ساختاری اطاله‌ دادرسی‌ در مراجع‌ کیفری، مجله‌ تحقیقات‌ حقوقی‌، دانشکده‌ حقوق‌ دانشگاه‌ شهید بهشتی‌، شماره‌ 54، تابستان 1390.
گلدوست‌ جویباری، رجب؛ اکبری، جهاندار، عوامل‌ انسانی‌ اطاله‌ دادرسی‌ در امور کیفری‌، مجله‌ تحقیقات حقوقی‌، شماره 49، بهار و تابستان 1388.
معاونت‌ حقوقی‌ و توسعه‌ قضایی‌، مشکلات‌ و عوامل‌ ریشه‌ ای اطاله‌ دادرسی‌، ماهنامه‌ قضاوت‌، شماره‌ 42، دی و بهمن‌ 1385.
مؤذنزادگان، حسنعلی، روستا، نرجس، دادرسی‌ الکترونیکی‌ در رویارویی‌ با جرایم‌ رایانه‌ای: چالش‌ها و بایسته‌ها، مجله حقوقی دادگستری، سال 81، شماره 101، 1396.
محسنی‌، حسن‌؛ رضایی‌ نژاد، همایون، دادگستری وپیشرفت‌ فناوری اطلاعات‌ وارتباطات‌، مجله‌ مطالعات‌ حقوقی‌ دانشگاه‌ شیراز، دوره‌ چهارم‌، شماره‌ ٢، پاییز وزمستان‌، ١٣٩١.
محسنی‌، حسن‌، چالشهای ابلاغ‌ سنتی‌، الکترونیک‌، سابقه‌ وزبان‌، فصلنامه‌ مطالعات‌ حقوق‌ خصوصی‌، دوره‌٤٨، شماره‌٢، تابستان‌ ١٣٩٧.
میرزاپور، سلیمان؛ حیدری‌، ولی‌، بررسی‌ کارآمدی‌ دادرسی‌ الکترونیک‌ و تحقق‌ آن به‌ عنوان یکی‌ از مولفه‌های‌ شهر الکترونیک‌، در: بایسته‌های‌ پژوهش‌ در نظام عدالت‌ کیفری‌ (مقالات برگزیده نخستین‌ همایش‌ ملی‌ پژوهش‌ در نظام عدالت‌ کیفری‌؛ فرصت‌ها و چالش‌ها)، تهران، نشر میزان، 1400.
موذن زادگان، حسنعلی، روستا، نرجس، دادرسی‌ الکترونیکی‌ در رویارویی‌ با جرایم‌ رایانه‌ای: چالش‌ها و بایسته‌ها، مجله حقوقی دادگستری، سال 81، شماره 101، 1396.
 
Calo, Ryan, Digital Market Manipulation, George Washington Law Review, vol ١٠١٦,٢٠١٤.