وکیل دعاوی ( تخصصی حقوق )

وکیل دعاوی ( تخصصی حقوق )

مبانی و کارکردهای اصل حسن نیت در انعقاد قرارداد با نگاهی تطبیقی به نظام‌های حقوقی ایران، فرانسه و ایالات متحده آمریکا

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسنده
استادیار مؤسسه آموزش عالی تابران، مشهد، ایران
چکیده
اصل حسن نیت به‌عنوان یکی از مفاهیم بنیادین و در عین حال پویای حقوق قراردادها، نقشی تعیین‌کننده در تحقق عدالت قراردادی، تنظیم رفتار طرفین و تضمین سلامت فرآیند شکل‌گیری توافق ایفا می‌کند. این مقاله با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، به بررسی مبانی نظری و کارکردهای عملی اصل حسن نیت در مرحله انعقاد قرارداد در سه نظام حقوقی ایران، فرانسه و ایالات متحده آمریکا می‌پردازد. در این راستا، مفاهیم بنیادین حسن نیت، مبانی اخلاقی، فلسفی و حقوقی آن، و جایگاه این اصل در منابع فقهی و حقوقی مورد تحلیل قرار گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در حقوق فرانسه، حسن نیت به‌عنوان یک اصل صریح، عام و آمره در قانون مدنی شناسایی شده و در مرحله مذاکرات پیش‌قراردادی نیز الزام‌آور است؛ در حالی که در نظام حقوقی ایالات متحده، این اصل عمدتاً به‌صورت تعهد ضمنی و با رویکردی عملگرایانه و محدودتر در مرحله اجرای قرارداد مورد توجه قرار گرفته و دامنه آن در مرحله انعقاد کمتر توسعه یافته است. در حقوق ایران، با وجود پشتوانه‌های غنی فقهی و اخلاقی، فقدان تصریح قانونی روشن، تشتت رویه قضایی و نبود معیارهای عینی برای تشخیص رعایت یا نقض حسن نیت، از مهم‌ترین چالش‌های اجرایی این اصل به‌شمار می‌رود. مقاله در پایان، ضمن ارائه راهکارهایی برای نهادینه‌سازی این اصل در حقوق ایران، بر ضرورت تصریح قانونی، تدوین معیارهای عینی و تقویت رویه قضایی منسجم تأکید دارد.
کلیدواژه‌ها

الف) فارسی
احمدی، علی. (۱۳۹۵). حسن نیت در فقه امامیه و حقوق ایران. فصلنامه فقه و حقوق اسلامی، ۹(۱)، ۷۵-۹۲.
اسکینی، ربیعا. (۱۳۹۱). حقوق تجارت: کلیات و معاملات تجاری، جلد ۱، تهران: سمت.
امامی، سیدحسن.(۱۳۷۱). حقوق مدنی، جلد ۱. تهران: اسلامیه.
انصاری، علی‌محمد. (۱۳۷۷). حسن نیت در حقوق قراردادها: مطالعه تطبیقی حقوق ایران و فرانسه (رساله دکتری). دانشگاه تهران.
باریکلو، علیرضا و خزاعی، سیدعلی. (۱۳۹۰). اصل حسن نیت در مرحله پیش‌قراردادی. فصلنامه حقوقی دادگستری، ۷۶، ۳۱-۶۸.
جعفری، محمدرضا. (۱۳۸۵). نقش حسن نیت در انعقاد قرارداد (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه تهران.
حسینی، محمد. (۱۳۹۷). عدالت قراردادی در حقوق ایران. تهران: جنگل.
رحمانی، زهرا. (۱۴۰۰). جایگاه حسن نیت در تفسیر قراردادها (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه فردوسی مشهد.
رضایی، فاطمه. (۱۴۰۱). ضمانت اجراهای نقض حسن نیت در قراردادها (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه شهید بهشتی.
شهیدی، مهدی. (۱۳۸۳). تشکیل قراردادها و تعهدات. تهران: مجد.
صفایی، سیدحسین. (۱۳۸۶). حقوق مدنی: عقود و تعهدات. تهران: سمت.
عظیمی، اکبر. (۱۴۰۲). بررسی تطبیقی اصل حسن نیت پس از اصلاحات قانون مدنی فرانسه. پژوهشنامه حقوق تطبیقی، ۶(۱)، ۵۵-۸۸.
کاتوزیان، ناصر. (۱۳۸۶). قواعد عمومی قراردادها: تشکیل قرارداد (جلد ۱). تهران: شرکت سهامی انتشار.
کاتوزیان، ناصر. (۱۳۸۷). قواعد عمومی قراردادها: آثار قرارداد (جلد ۲). تهران: شرکت سهامی انتشار.
کریمی، علی. (۱۴۰۰). تعهد به حسن نیت در حقوق قراردادها. پژوهشنامه حقوق خصوصی، ۱۰(۲)، ۹۵-۱۲۴.
محمدی، حسین. (۱۳۹۹). تحلیل رویه قضایی ایران در زمینه حسن نیت قراردادی. مجله دانش حقوق مدنی، ۵(۲)، ۴۵-۷۲.
مطلبی، مهدی. (۱۳۹۸). اصول و مبانی حسن نیت در قراردادها در حقوق اسلام، ایران و غرب. تهران: میزان.
موسوی، سیدرضا. (۱۳۹۶). نقش اخلاق در حقوق قراردادها. تهران: میزان.
ب) انگلیسی
American Law Institute. (1981). Restatement (Second) of Contracts. St. Paul, MN.
Code civil (France). (2016). Article 1104. Paris: Legifrance.
Corbin, Arthur Linton. (2020). Corbin on contracts. St. Paul, MN: West Academic.
Eisenberg, Melvin A. (2018). Foundational principles of contract law. Oxford: Oxford University Press.
Farnsworth, E. Allan. (2011). Farnsworth on contracts. New York: Aspen.
Malaurie, Philippe, & Aynès, Laurent. (2018). Droit des obligations. Paris: LGDJ.
Ripert, Georges. (1949). La règle morale dans les obligations civiles. Paris: LGDJ.
Summers, Robert S. (1968). Good faith in general contract law. Cornell Law Review, 54, 185-210.
Terré, François, Simler, Philippe, & Lequette, Yves. (2019). Droit civil: Les obligations. Paris: Dalloz.