وکیل دعاوی ( تخصصی حقوق )

وکیل دعاوی ( تخصصی حقوق )

عقود و‌قراردادهای بستر ساز وقوع جرم:تحلیل حقوقی ‌ و راهکارهای پیشگیری

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسنده
دانش آموخته مقطع کارشناسی ارشد، گرایش حقوق جزا و جرم شناسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران
10.22034/vd.2026.2080160.1003
چکیده
در نظامهای حقوقی مبتنی بر اصل حاکمیت اراده، قرارداد بهعنوان بنیادیترین ابزار تنظیم روابط حقوق خصوصی، همواره از جایگاهی ممتاز برخوردار بوده است. بااین‌حال، همین قابلیت انعطاف و مشروعیت ظاهری قراردادها، بستر مناسبی برای بروز سوءاستفادههای مجرمانه فراهم کرده است. در سالهای اخیر، استفاده از قراردادهای صوری، پوششی و ساختگی بهمنظور ارتکاب جرائم مالی، اقتصادی، فرار مالیاتی، پولشویی و حتی اخفاء اموال برای فرار از اجرای احکام قضایی، بهعنوان پدیدهای رو به رشد در حقوق کیفری و مدنی ایران مطرح‌شده است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با استناد به منابع معتبر فقهی، حقوقی و رویه قضایی، تلاش دارد تا مصادیق قراردادهای بسترساز جرم را شناسایی، تحلیل و طبقهبندی کند. همچنین با بررسی چالشهای حقوقی و عملی در شناسایی این قراردادها و با نقد خلأهای موجود در قوانین، ضعفهای نظارتی و عملکرد برخی نهادهای حرفهای، راهکارهایی برای اصلاح ساختار حقوقی و سیاستگذاری کیفری ارائه مینماید. یافتههای پژوهش نشان میدهد که بهرهگیری از تفسیر هدفمند قوانین بر پایه حفظ نظم عمومی، تقویت نظارت نهادی و آموزش تخصصی به فعالان اقتصادی و حقوقی میتواند در کاهش استفاده ابزاری از نهاد قرارداد نقش مؤثری ایفا کند.
کلیدواژه‌ها

اردبیلی، محمدعلی. (۱۳۹۹). حقوق جزای عمومی (جلد دوم). تهران: میزان.
اکبری، ع. (۱۴۰۰). ابهام‌های قانونی در قراردادهای تجاری و ضرورت اصلاحات. نشریه حقوقی، ۳۹ (۴)، ۲۳-۳۷.
آشوری، محمد. (۱۳۹۴). حقوق جزای عمومی. تهران: نشر سمت.
باقری، ع. (۱۴۰۰). آموزش فعالان اقتصادی در راستای مقابله با قراردادهای مجرمانه. مجله حقوق و اقتصاد، ۴۲ (۱)، ۷۶-۹۲.
باقری، م. (۱۴۰1). نظارت بر حرفهایها و پیشگیری از سوءاستفاده در تنظیم قراردادهای تجاری. مجله حقوق مدنی، ۲۸ (1)، ۵۲-۶۶.
پژوهشگران اقتصادی، م. (۱۳۹۸). استفاده از هوش مصنوعی در شناسایی معاملات غیرقانونی و مشکوک. فصلنامه تحلیل اقتصادی، ۴۲ (۳)، ۲۵-۴۰.
حسینی، م. (۱۴۰۰). تحلیل حقوقی قوانین پولشویی در ایران و نقش آن در مقابله با فساد اقتصادی. انتشارات حقوقی.
حیدری، م. (۱۳۹۹). پیچیدگی‌های حقوقی قراردادهای فرامرزی و راهکارهای پیشگیری از آن‌ها. فصلنامه حقوق بین‌الملل، ۴۵ (۳)، ۸۲-۹۵.
رابحی، س. (۱۳۹۸). بررسی ضرورت اصلاح قوانین مدنی و تجاری در مقابله با قراردادهای صوری. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.
رابحی، س. (۱۳۹۸). نقش نظارت قانونی در پیشگیری از قراردادهای مجرمانه. پایان‌نامه دکتری، دانشگاه تهران.
رأی وحدت رویه شماره 733، دیوان عالی کشور، ۱۳۸۹.
سلیمی، ف. (۱۳۹۷). چالشهای حقوقی در شناسایی قصد مجرمانه در قراردادهای تجاری. مجله حقوقی، ۵۲(2)، ۱۱-۲۳.
شاملو، مهدی. (۱۴۰۰). جرائم اقتصادی و نقش قراردادها در تسهیل آن. تهران: انتشارات مجد.
شایان‌فر، ج. (۱۳۹۹). نقش همکاری‌های بین‌المللی در مبارزه با قراردادهای مجرمانه. نشریه حقوق بین‌الملل، ۷۰ (۳)، ۵۴-۶۸.
شفیعی، حسین. (۱۴۰۰). «تحلیل ساختاری قصد و تظاهر حقوقی در قراردادهای سوری»، مجله دانش حقوق مدنی. شماره ۱۲، صص ۴۵۶۲.
شمس، میترا. (۱۴۰۱). «ابطال قراردادهای پوششی در معاملات صوری»، فصلنامه پژوهش‌های حقوقی نوین. شماره ۲۵، صص ۷۳۹۲.
صفایی، سید حسین. (۱۳۹۸). حقوق مدنی: عقود معین ۱. تهران: نشر میزان.
علی‌پور، ح. (۱۳۹۸). نظارت مالی و حسابرسی در زمان واقعی: پیشگیری از جرائم اقتصادی. نشریه حسابداری و مالیات، ۳۸ (۲)، ۱۱-۲۲.
فریدون‌زاده، محمد. (۱۳۹۸). «قراردادهای صوری و تأثیر آن‌ها در کلاهبرداری»، مجله حقوقی ایران. شماره ۱، صص ۲۴۰۲۵۰.
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (۱۳۵۸).
قانون مجازات اسلامی (۱۳۹۲).
قانون مجازات اسلامی، مصوب ۱۳۹۲. قانون‌گذاری جمهوری اسلامی ایران.
قانون مدنی ایران، مصوب ۱۳۰۷. قانون‌گذاری جمهوری اسلامی ایران.
کاتوزیان، ناصر. (۱۳۹۰). قواعد عمومی قراردادها. تهران: شرکت سهامی انتشار.
کمالی، ع. (۱۴۰۰). آموزش و آگاهی سازی فعالان اقتصادی در پیشگیری از قراردادهای مجرمانه. مجله حقوق و تجارت، ۵۱ (۱)، ۱۲۳-۱۴۰.
گلدوزیان، ایرج. (۱۳۹۸). حقوق جزای عمومی (جلد دوم). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
لنگرودی، محمدجعفر جعفری. (۱۳۹۶). ترمینولوژی حقوق. تهران: گنج دانش.
معینی، م. (۱۳۹۹). هوش مصنوعی و نقش آن در شناسایی رفتارهای مشکوک مالی. مجله مدیریت مالی، ۵۳ (۴)، ۲۳-۳۷.
میرزایی، ر. (۱۳۹۹). ضرورت اصلاح قوانین تجاری در راستای مقابله با قراردادهای صوری. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.
نصیری، سجاد. (۱۳۹۹). «اعتبار قراردادهای خصوصی در نظام حقوقی ایران»، فصلنامه حقوق و سیاست. شماره ۳، صص ۹۱۱۰۸.
FATF. (2023). Money Laundering and Terrorist Financing through Contracts and Shell Entities. Paris: Financial Action Task Force.
OECD. (2022). Corruption and Commercial Contracts. Paris: OECD Publishing.
Transparency International. (2021). Global Corruption Report: Abuse of Contract Law in Financial Crimes. Berlin.
World Bank. (2020). The Use of Legal Instruments in Criminal Enterprise. Washington, D.C.