وکیل دعاوی ( تخصصی حقوق )

وکیل دعاوی ( تخصصی حقوق )

اصول و شرایط تنظیم وقف نامه در نظام حقوقی ایران

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسنده
مرتضی اقدسیا
دانشجو دکتری حقوق خصوصی، واحد دامغان، دانشگاه آزاد اسلامی، دامغان، ایران
10.22034/vd.2025.728996
چکیده

 بخش قابل توجهی از اموال و املاک در کشور و بعضا خارج از کشور که به نوعی می‌توان از آن به عنوان میرا ث فرهنگیِ ایران یاد نمود، میراثِ وقف است.هر موقوفه ای یک برنامه مدیریتی دارد که آن را وقفنامه می گویند.و در واقع وقفنامه شناسنامه یک وقف است و در آن اطلاعاتی در خصوص واقف،مال موضوع وقف، مصارف وقف، ناظران، متولیان، شاهدان وقف ثبت و ضبط شده است.که اصولا بعلت فقر اطلاعاتی واقفین همواره وقفنامه ها پس از مدتی دچار تعدی و تفریط قرار می‌گیرند لذا ضروری بنظر میرسد به اهمیت موضوع نگارش وقف نامه و آثار حقوقی بار شده بر آن بیشتر توجه شود. در مقاله حاضر از دو منظر شکلی و ماهوی به چگونگی نگارش وقف نامه پرداخته شده است. نگارش یک وقف نامه در صورتی مناسب است که فاقد ایراد حقوقی بوده و از نظر ماهیتی و مطابق قوانین عام و خاص باشد و از نظر ادبی نیز منسجم و محکم باشد بنحوی که بتواند هم سند وقف محسوب شود و هم از مال موقوفه حفاظت و صیانت نماید. و از طرفی راهنمای استفاده از مال موقوفه و اعمال کننده غرض و نیت واقف باشد. و مانع ایجاد پروندهای حقوقی متعدد در محاکم قضایی شود خصوصا در مواردی که وقف خاص و اصطلاحا موقوفه اولادی می‌باشد.
کلیدواژه‌ها
وقف
وقف نامه
رویه حقوقی
مال موقوفه
اصول شکلی
  1. قرآن مجید
  2. آیت‌اللهی، ابوالحسن، وقف پس‌انداز جاودانه، یزد، مفاخر، ۱۳۸۳ش
  3. اباذری فومشی.منصور.انواع عقد وقف انتشارات خرسند.سال نشر 1385
  4. ابهری علی آبادی، حمید؛ رضیان، عبداله، مفهوم ماهیت وقف و وضعیت مالکیت مال موقوفه در فقه امامیه و حقوق مدنی ایران، مقالات و بررسی ها، شماره ۸۶،
  5. احمــدی، نزهــت، 1376« ،وقفنامه هــای بانــوان در دورهی صفــوی«، در: وقــف میـراث جاویـدان، شـماره19
  6. ا سکینی ، ربیعا ، حقوق تجارت ،ورشکستگی و تصفیه امور ورشکسته ، چاپ 75،
  7. ادیبی مهر، محمد؛ رحمانی، حامد، «تحلیل مبانی حقوقی نحوۀ تولیت وقف خاص، با رویکردی به قانون مدنی و قانون اوقاف»، فصلنامه فقه و حقوق اسلامی، ۱۳۹۳ش، شماره 9
  8. افشـار، ایـر ج، 1384« ،ارتبـاط وقـف و تاریـخ«، در: وقـف میراث جاویدان، شـماره 64
  9. امامی، سید حسن، حقوق مدنی، جلد ۱، کتابفروشی اسلامیه، چاپ نوزدهم، تهران، ۱۳۷1
  10. امینیان مدرس،محمد،وقف از دیدگاه حقوق و قوانین، ص 252 ، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی  1391
  11. انجوی نژاد، مهدی و امامی، محمد «تحولات قانون گذاری در بیع وقف و مبانی آن‌»، مجله مدرس علوم انسانی، دوره هشتم، شماره 34
  12. ایلخانی پور, فرشته ،  مقاله جایگاه بیع شرط و معاملات با حق استرداد با رویکردی در قانون مدنی، همایش ملی علوم اجتماعی، علوم تربیتی، روانشناسی و امنیت اجتماعی، تهران، دانش، سال 1396 ،ص 8  ،معاونت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری کل استان البرز اولین
  13. برادران ،دلاور،فرهنگ حقوقی وقف ،مجله وقف میراث جاویدان،جلد 2 ، سال 2 ، ،پژوهشگاه علوم انسانی
  14. بشیری.حسین .کتاب وقف در آینه فرهنگ اسلام. انتشارات آستان قدس رضوی  سال 1389
  15. بابوکانی ،علی، تاملی  بر دیدگاه مشهور فقیهان در محدوده مقتضای وقف،ص 8 ، مقاله علمی پژوهشی فقهی ،دوره 12 ،شماره4 ،زمستام 1395 ،دانشگاه اصفهان،تاریخ پذیرش 7/12/95
  16. تویسرکانی. احمد.مقاله علمی پژوهشی قبول و قبض در عقد وقف سال انتشار 1388 . سایت راسخون
  17. جعفری لنگرودی، محمد جعفر، مبسوط در ترمینولوژی، جلد ۵، واژه شماره ۳۸۱۹.
  18. جواهر الکلام، ج 28، کتاب موقوفات و صدقات
  19. جناتی، محمد ابراهیم، (وقف از دیدگاه مبانی اسلامی)، وقف میراث جاویدان، ش۵،
  20. حلی ، علامه  (قم، 1413 هـ. ق)، فالأقرب انّه یشترط قبض المتولی الناظر فی تلک المصلحه
  21. حلی ،علامه مختلف الشیعه فی احکام الشریعه، ج 6 ،قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم،
  22. حلی ،علامه  تذکرة الفقهاء ج ۲،ص،قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم ۴۴۱
  23. حائری، محمدحسن؛ وقف در فقه اسلامی و نقش آن درشکوفائی اقتصاد اسلامی، بنیاد پژوهش‌های اسلامی، مشهد، 1380
  24. حلی ، محقق ، جعفربن حسن،شرایع الاسلام جلد اول ،چاپ چهارم ،
  25. حسینی کوپانی ،سعید ،کتاب ادبیات وقف نامه های شیعی از دوره صفوی تا دوره معاصر،انتشارات اذکار اسلامی،
  26. خمینی .روح الله .تحریرالوسیله، ج2،
  27. خراسانی ، وحید ، منهاج الصالحین ، انتشارات مدرسه باقر الاعلوم ،جلد2،
  28. رضوانی ،محسن ،پایانامه با عنوان مدیریت یکپارچه سطح،جهت اخذ درجه دکتری تخصصی نقشه برداری ،دانشگاه تهران زمستان
  29. رضایی ، علی ،جریان ثبتی ملک ،پایان نامه جهت دریافت درجه ی کارشناسی ارشد رشته ی حقوق خصوصی،دانشگاه اصفهان، تایستان 1395،
  30. ربیعی ،فرانک، حقوق قراردادها ، انتشارات بهنامی ،سال 1381،
  31. رحمانی ، حامد ،پایان نامه با موضوع  تحلیل مبانی حقوقی نحوة تولیّت وقف خاص، با رویکردی به قانون مدنی و قانون اوقاف،تابستان 1393، دانشگاه مفید قم
  32. دهخدا،علی اکبر ، فرهنگ لغت
  33. ستوده تهرانی،حسن،حقوق تجارت،نشردادگستر،جلد 4 ، سال انتشار 1376
  34. شرح لمعه، کتاب الوقف
  35. صفایی، سید حسن، دوره مقدماتی حقوق مدنی، جلد ۱، نشر میزان
  36. صفائی .حسین-قاسم زاده .مرتضی.اشخاص محجورین..نتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.چاپ هفتم زمستان 1381
  37. صداقتی ، کیوان ،کتاب تاملی بر اخذ چالشهای حق النظاره از موقوفات ، انتشارات سازمان اوقاف و امور خیریه،فصلنامه پژوهش حقوق عمومی،سال 18،شماره 53 ، زمستان 1395
  38. طاهری.حبیب الله.حقوق مدنی.جلد اول انتشارات .گنج دانش
  39. طباطبایی یزدی، محمد کاظم، ملحقات عروه الوثقی، جلد ۲،
  40. طیبی جبلی،مرتضی ، تاملی بر دیدگاه مشهور فقیهان در محدوده مقتضای وقف،ص 8، مقاله علمی پژوهشی فقهی، دوره 12، شماره4، زمستان 1395 ، دانشگاه اصفهان، تاریخ پذیرش 7/12/95
  41. عرفانی،  محمود، حقوق تجارت ، جلد 3، انتشارات جهاد دانشگاهی، ص 109، چاپ 69
  42. عندلیب ، حسین ، بررسی فقهی حقوقی وظایف و اختیارات متولی در موقوفات عام،،فصل نامه علمی – اختصاصی معارف فقه علوی سال اول ، زمستان 1394
  43. عسکری، قاسم، جایگاه وقف در فرایند توسعه‌ی اقتصادی جمهوری اسلامی ایران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۰،
  44. فرج اللهی، فرج الله ، مقاله معاشرت با خویشان و نیکی به آنان، سیمنار خانواد در اسلام  دانشگاه  علوم انسانی اراک دانشگاه آزاد 1393
  45. فرجی الهی, محمدعلی، ۱۳۹۵، وقف در مال رهنی،مقاله پژوهشی ، اولین همایش ملی آینده پژوهی، علوم انسانی و امنیت اجتماعی، لرستان، دفتر تحقیقات کاربردی فرماندهی انتظامی استان لرستان- موسسه عدالت گستر بارکه
  46. قاسمی زاده راوری،محمد،نگاهی نو به آثـار اجـتمـاعی وقـف، ،پیشین ،
  47. قانون وظایف اداره‏ی اوقاف شد ماده 10 قانون سازمان اوقاف مصوب 1363
  48. کاتوزیان، ناصر، حقوقی مدنی (عقود معین) جلد۳، انتشارات میزان
  49. کاتوزیان .ناصر.عقود معین 3.جلد 2.انتشارات گنج دانش چاپ پنجم، تهران، ۱۳۸۱
  50. کاتوزیان، ناصر، حقوقی مدنی اموال و مالکیت  نشر میزان.چاپ هفتم
  51. کی سان دخت ، گیلدا ، رساله دکتری حقوق خصوصی با عنوان بررسی تحلیلی و نحوه تنظیم اسناد قبل و بعد از قانون،دانشگاه تهران 1390
  52. الکبیسی ، محمد عبید ، ترجمه احمد صادقی گلدر ،احکام وقف در شریعت اسلام ، جلد 1،
  53. لنگرودی،محمد جعفر،حقوق اموال، 198،تهران ، گنج دانش، چاپ دوم ،1370                   
  54. محقق حلی، شرایط الاحکام، جلد ۲،
  55. معین . محمد . فرهنگ.جلد 4 زبان فارسی.انتشارات عبید
  56. میرزایی علیرضا.مدنی.قانون.باب دوم.مبحث دوم. انتشارات بهنامی .سال 1386
  57. مدنی ، سیدجلال الدین ؛ حقوق مدنی ، اموال و حقوق مالی وقف. انتشارات آستان قدس رضوی
  58. نجفی، محمد حسن، جواهرالکلام، جلد ۲۸،
  59. فرهنگ ناظم‌الاطبا، جلد اول، مقدمه ،تهران: خیام، ۲۵۳۵. نفیسی، علی‌اکبر 59-
  60. نصوحی .احسان .پایان نامه وقف بر نفس .چکیده. کارشناسی ارشد.دانشگاه آزاد.تهران .واحد شمال.سال دفاع 1391
  61. نوری همدانی ، حسین ،درس خارج از فقه،کتاب وقف، 22/5/95 ،مدرسه فقاهت
  62. ناظمی ، علیرضا، مقاله جفای به وقف و نحوه واگذاری موقوفات،منتشر شده در مجله تجارت فردا،شماره 214، 7/12/95
  63. نظری ، فرهاد،رساله دکتری ساز و کار تاریخی حفظ موقوفات در ایران، رشـته مرمـت آثـار، دانشـگاه هنـر اصفهـان( بـا عنـوان: »میـراث وقـف، مبنایـی بـرای گفتگـوی نظـام وقـف و میراث فرهنگـی«، بـا راهنمایـی دکتـر احمـد صالحی‌کاخکـی)تاریخ دفاع 29/9/95
وکیل دعاوی ( تخصصی حقوق )
دوره 1، شماره ۱، بهار
بهار 1404
صفحه 63-86