وکیل دعاوی ( تخصصی حقوق )

وکیل دعاوی ( تخصصی حقوق )

اجرای موقت حکم؛ خاستگاهی از حقوق فرانسه یا حکمی اصطیادی از فقه

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسنده
عضو هئیت علمی و استادیار دانشگاه، دکتری تخصصی حقوق خصوصی، گروه حقوق، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور ، ایران
10.22034/vd.2025.728993
چکیده
می­توان گفت  اجرای حکم، غایت هدف محکومٌ له در فرایند دادرسی است، اما قوانین حاکم ، شرط اجرای حکم را قطعیت رای می ­دانند و نهاد اجرای موقت حکم در حقوق موضوعه جز در موارد خاصی پیش بینی نگردیده ا­ست، در حالی که این نهاد سابقاً در ماده 191 قانون آئین دادرسی مدنی مصوّب 25/06/1318 و بر اساس خاستگاه این قانون از حقوق فرانسه توسط قانونگذار تجویز شده بود. در این مقاله که به روش توصیفی و تحلیلی ، ابتدا تسریع در اجرای حکم توصیف شده و سپس بر اساس اهمیت آن، اجرای موقت تحلیل گردیده است، در صدد اثبات این موضوع هستیم که اجرای موقت حکم به عنوان راهکاری مناسب در جهت احقاق حق بوده و تسریع در رسیدگی  دارای سابقه فقهی ا­ست و روایاتی در فقه­ وجود دارد که به تسریع و عدم مماطله در مرحله ی صدور نظر دارند که می تواند با وحدت ملاک مستند تجویز اجرای موقت احکام در مواردی که ضرر جبران ناپذیری تصور شود، قرار گیرند و این در حالی است که اصولاً در فقه، رسیدگی یک مرحله­ ای و احکام قطعی ا­ست و با بررسی مصادیق اجرای موقت در حقوق فعلی به این سوال پاسخ می­دهیم که با استقراء در مصادیق نمی­توان به یک قاعده عمومی و حکم اصطیادی دست پیدا کرد، لذا حذف نهاد اجرای موقت حکم از قانون آئین دادرسی مدنی اشتباه موثری بوده و ضرورت تقنین مجدّد آن توسط قانونگذار وجود دارد.
کلیدواژه‌ها

قرآن مجید
1.       اصفهانى، مجلسى دوم، محمد باقر بن محمد تقى، بحار الأنوار، جلد 10، مؤسسة الطبع و النشر، بیروت - لبنان، اول، 1410  ق
2.       الماسی،نجادعلی،شناسائی و اجرای احکام مدنی خارجی درحقوق فرانسه و حقوق انگلیس و آمریکا،مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی،مقاله 3، دوره 25، شماره پیاپی 1161، زمستان  1369ش 
3.       کلینی رازی ، ابی جعفر محمد بن یعقوب بن اسحاق ، الفروغ فی الکافی ، جلد 5 و 7 ، چاپ چهارم ، تهران ایران ، دار الکتب الإسلامیة ، 1407 ق
4.       بجنوردى، سید محمد بن حسن موسوى، قواعد فقهیه (بجنوردى، سید محمد)، جلد 1، چاپ سوم ،تهران - ایران، مؤسسه عروج، 1401 ق    
5.       بهرامی ، بهرام ، آئین دادرسی مدنی کاربردی ،چاپ ششم ، تهران-ایران ، انتظارات نگاه بینه ، 1383 ش
6.       جمعى از مؤلفان، مجله فقه اهل بیت علیهم السلام (فارسى)، جلد 5 و 9 و 40، قم ایران، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت علیهم السلام، 1374 ش
7.       حلّى، فخر المحققین، محمد بن حسن بن یوسف، إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد، جلد 1، قم ایران ،  مؤسسه اسماعیلیان، 1387 ق
8.       خدابخشی ، عبدالله ، مبانی فقهی آیین دادرسی مدنی و تاثیر آن در رویه قضائی ، چاپ سوم ، تهران ایران ، شرکت سهامی انتشار ، 1393 ش
9.       9خمینى، سید روح اللّه موسوى - مترجم: اسلامى، على، تحریر الوسیلة - ترجمه، جلد4، چاپ بیست و یکم ، قم ایران ، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1425 ق
10.    رودیجانی ، محمّد مجتبی ،تفسیر جامع قانون اجرای احکام مدنی ، چاپ دوم ، تهران ایران ، انتشارات کتاب آوا ، 1396 ش
11.    زراعت ، عباس ، قانون آئین دادرسی مدنی در نظم حقوقی ایران ، تهران ایران ، انتشارات خط سوم ، 1383 ش
12.    زنجانى، عباس على عمید، فقه سیاسى : نظام سیاسی و رهبری در اسلام (عمید)، جلد 2، چاپ چهارم ، تهران - ایران، انتشارات امیر کبیر، 1377ش
13.    سیستانى، سید على حسینى، منهاج الصالحین‌،جلد3، پنجم ،قم ایران ،‌ دفتر حضرت آیة الله سیستانى،1417 ق
14.    صفائی ، سید حسین ، امامی ، اسدالله ، مختصر حقوق خانواده ، چاپ پنجم ، تهران ایران ، نشر میزان ، 1397 ش
15.    طرابلسى، ابن براج، قاضى، عبد العزیز، المهذب (لابن البراج)، جمعى از محققین و مصححین تحت إشراف شیخ جعفر سبحانى ، جلد 2، قم ایران ، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1406 ق 
16.    طوسى، ابو جعفر، محمد بن حسن، المبسوط فی فقه الإمامیة، سید محمد تقى کشفى‌،  جلد3 و 8، چاپ سوم ، تهران- ایران ،  المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة،1387 ق
17.    عاملى، حرّ، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، گروه پژوهش مؤسسه آل البیت علیهم السلام‌،جلد 15، قم ایران ، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، 1409 ق
18.    عاملى، شهید ثانى، زین الدین بن على ،مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام،‌  جلد13 ، قم- ایران ، گروه پژوهش مؤسسة المعارف الإسلامیة،‌1413  ق
19.    قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران: مرکز فرهنگى درسهایى از قرآن، 1383 ش، چاپ یازدهم،
20.    قربان­وند، محمّد باقر ،تفسیر قضایی و نقد قانون حمایت خانواده (مصوب 1391 )، آیین دادرسی،اجرای احکام، حقوق ماهوی و آیین نامه اجرایی (دیدگاه قضات دادگاه­های تجدیدنظر استان تهران) ، چاپ سوم ، تهران ایران ،انتظارات مجد ، 1395 ش
21.    گیلانى، نجفى، میرزا حبیب الله رشتى، کتاب القضاء (للمیرزا حبیب الله)، حسینی، سید احمد، جلد 1، قم ایران ، دار القرآن الکریم،1401 ق
22.    متین دفتری، احمد، آئین دادرسی مدنی و بازرگانی ، جلد 2، تهران ایران ، انتظارات مجد، 1378 ش
23.    مدنی، سیدجلال الدین، آئین دادرسی مدنی ، جلد 3 ، چاپ پنجم ، تهران ایران ، انتشارات پایدار ، 1378 ش
24.    مردانی ، نادر ، بهشتی ، محمدجواد ، آئین دادرسی مدنی ، جلد 2 ، تهران ایران ، نشر میزان ، 1385 ش
25.    مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم انسانی ، جامع فقه اهل بیت 2 ، کتابخانه تخصصی فقه ، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ، 1393 ش
26.    معاونت آموزش و تحقیقات قوه قضائیه ، دفتر بررسی و تهیه و تدوین متون آموزشی، مجموعه نشست­های قضائی دادگستری «10» مسائل آئین دادرسی مدنی ویرایش 2 با تجدیدنظر و اصلاحات و اضافات ، جلد دوم ، چاپ دوم ،  قم-ایران، انتشارات معاونت آموزش و تحقیقات قوه قضائیه، زمستان 1382
27.    مکارم شیرازی، ناصر و جمعی از فضلا ، برگزیده تفسیر نمونه، ، تنظیم احمد علی بابایی، تهران: دارالکتب اسلامیه، ۱۳۸۶ش
28.    مهاجری ، علی ، دانشنامه اجرای احکام مدنی ، جلد اول قواعد عمومی ، تهران ایران ، انتشارات فکرسازان ، 1396 ش
29.    یزدى، سید مصطفى محقق داماد، قواعد فقه، جلد3، دوازدهم ،  تهران ایران، مرکز نشر علوم اسلامى،1377 ش
330. American law institute, international institute for the unification of private law, principles of transnational civil procedure, UNIDROIT, Cambridge university press, 2006